nowaSroda

Środa Wlkp. Powiatowy Portal Internetowy

Reklama

Start O Środzie
Drukuj Email
Spis treści
Środa Wielkopolska
1) Historia
1.1) Okres międzywojenny
1.2) Okupacja niemiecka
1.3) Okres Polski Ludowej
2) Zabytki
3) Parki i ochrona przyrody
4) Baza turystyczna
5) Edukacja
6) Osoby związane ze Środą Wlkp.
Wszystkie strony

HISTORIA

O istnieniu osad i skupisk ludzkich na terenie okolic Środy świadczą znaleziska archeologiczne z okresu młodej epoki kamiennej (2300-2000 lat p.n.e.). Odkryto ślady cmentarzyska z okresu rozwoju kultury łużyckiej w pobliżu dzisiejszego cmentarza w Środzie.

Z przekazów historycznych dowiadujemy się, że pierwsze grodzisko znajdowało się prawdopodobnie na wzniesieniu pomiędzy dzisiejszą kolegiatą, a Nowym Rynkiem. Na miejscu dzisiejszego ratusza, za Władysława Jagiełły w latach 1402 -1413, został pobudowany gotycki zamek królewski, w którym gościł król w przejeździe do Krakowa.

Wzdłuż dzisiejszych ulic: Górki, Szamarzewskiego i Jażdżewskiego rozciągała się fosa, a za nią osada, która z czasem stała się targową. Plac targowy, był w kształcie trójkąta. Plac ten, na przełomie XVIII i XIX wieku Niemcy zabudowali, wznosząc gmach poczty konnej ze stacją telegraficzną. Budynek ten do dziś nazywa się Starą Pocztą. W obrębie grodu książęta zakładali osady służebne, do obrony i jako wyspecjalizowane grupy produkcyjne, jak: Mączniki (1240 r.), Zielniki (1399 r.), Kobylniki (1281 r.) i inne.

Środa prawdopodobnie w 1261 otrzymuje prawa miejskie. W XV wieku miasto było jednym z największych w Wielkopolsce. Nazwa w źródłach pojawia się poczynając od roku 1228: terram Srodie (1228), Sroda (1261), Srzoda (1287), Sroda (1349), Srzoda (1391,1578), w Sredzie (1789), Śrzoda (1846), Środa (1890), Środa (1967). Człon Wielkopolska pojawił się w nazwie po roku 1967, celem odróżnienia od Środy Śląskiej.

Od 1454 aż do okresu rozbiorowego staje się miejscem sejmików województwa kaliskiego i poznańskiego, a później także gnieźnieńskiego. Senat obradował w miejscowej farze a posłowie na cmentarzu przykościelnym.

Pod Środą, od strony Moskawy istniały mokradła trudne do przebycia. Moskawa w rejonie Środy zasilana jest dwoma strumieniami: Sporą i Źrenicą. Źrenica płynie doliną od Dębicza i Mącznik do wioski Źrenica (daw. Resnica, Reźnica), pod którą wpada do Moskawy. Spora płynie z zachodniej strony w kierunku Topoli, zatacza łuk między Żabikowem i Koszutami i wpada do Moskawy(daw. Maskawa, Maszkawa). Należy zaznaczyć, że faktyczną Moskawę mieszkańcy nazywają dziś Strugą Średzką a Źrenicę - Moskawą. Zmiany w nazewnictwie dokonali w XIX w. Niemcy.

Pod zaborem pruskim Środa stała się ważnym miejscem walki o polskość, o wyzwolenie spod zaborcy. W 1848 zawiązał się tu największy obóz powstańczy na terenie Prowincji Poznańskiej pod dowództwem płk. A. Brzeżańskiego. Tu z początkiem kwietnia były skierowane główne siły wojsk pruskich. W powstaniu wielkopolskim Środa wystawiła 4 kompanie ochotników.

W drugiej połowie XIXw. w Środzie powstaje kilka inwestycji, m.in.:

    * 1867 - wybudowano przy rynku nowy sąd i więzienie,
    * 1871/72 - średzcy Żydzi pobudowali nową synagogę (między ratuszem a Nowym Rynkiem)
    * 1873-1875 - od Solca n/Wartą przez Środę do Poznania wybudowano kolej poznańsko-kluczborską.
    * 1875 r. - wybudowano dworzec, który został przebudowany dopiero w 1967 r.
    * 1880/81 - na miejscu kościoła św. Krzyża klasztoru dominikańskiego pobudowano kościół protestancki.
    * 1905 r. - w okresie działalności osławionej Ostmarkenvereinu (Hakaty), przeciwstawiając się jej Wawrzyniec Korcz skupował po wyższej cenie ziemię w mieście aby ta nie przeszła w ręce niemieckie. Wybudował też kilka czynszowych kamienic czynszowych dla robotników (czynsz był niższy), zwanych odtąd Korczejewem.