nowaSroda

Środa Wlkp. Powiatowy Portal Internetowy

Reklama

Start Przyroda Średzka Struga
Średzka Struga Drukuj Email
Wpisany przez Maciej Szajda   
sobota, 07 lutego 2009 20:48

Średzka Struga - nietuzinkowy kanał

Ten niewielki ciek wodny płynie dnem dawnej rynny subglacjalnej na terenie powiatu średzkiego i poznańskiego. Długość cieku wynosi zaledwie ok. 20 kilometrów i ciągnie się wzdłuż linii kolejowej Poznań – Ostrów Wielkopolski, natomiast południowo – wschodnia część doliny leży bezpośrednio w granicach administracyjnych Środy Wielkopolskiej. Cała niecka, o szerokości od 200 – 500 m, zajmuje niewielkiej głębokości, rozległe obniżenie pochodzenia fluwioglacjalnego, położone na wysoczyźnie morenowej płaskiej. Niewielki przepływ sprawia, że prawie cała rynna jest w znacznym stopniu zatorfiona, charakteryzuje się stosunkowo wysokim stopniem uwilgotnienia, który jest jednak bardzo zróżnicowany w poszczególnych latach oraz porach roku. Maksymalna miąższość torfu dochodzi nawet do 4 metrów. Koryto samej rzeki na skutek prac hydrotechnicznych przybrało postać rowu melioracyjnego, którego szerokość nie przekracza 2 metrów. Ciek zasilany jest wodami pochodzącymi z okolicznych dopływających rowów oraz z wiosennych roztopów i opadów atmosferycznych. Szczególnie wysoki poziom odnotowywany jest rokrocznie w okresie wiosennym, kiedy zalegające na łąkach i polach śniegi topnieją pod wpływem podwyższającej się temperatury. Powstają wtedy różnej wielkości i głębokości rozlewiska, które utrzymują się z reguły do połowy maja. Pomimo dużego wykorzystania doliny dla celów rolniczych na przełomie wielu tysiącleci wykształciły się tutaj warunki charakterystyczne dla dużych dolin rzecznych.

 

struga średzka

Średzka Struga pod Środą Wielkopolską. (Maciej Szajda)

 

Walory przyrodnicze

 

struga średzka smródka

(Maciej Szajda)

 

Dolina Średzkiej Strugi wyróżnia się przyrodniczo w monotonnym rolniczym krajobrazie Środy Wielkopolskiej i Kórnika. Wiosenne rozlewiska oraz zalane wodą torfianki stanowią bardzo ciekawy element krajobrazu, dodatkowo spełniają ogromną funkcję jako naturalny rezerwuar wody. Oczywiście nie można zapomnieć, że dzisiejszy wygląd doliny jest efektem działalności człowieka, gdyż pierwotnie teren ten był porośnięty podmokłym lasem (łęg olszowo – jesionowy), natomiast obecnie obszar ten to podmokłe łąki i szuwary.

 

Flora:

 

Dotychczas pod względem florystycznym przebadano jedynie OCHK „Bagna Średzkie” i na tym terenie spośród roślinności dominują gatunki zbiorowisk łąkowych, zarośli nadbrzeżnych, szuwarów i zbiorowisk wodnych, muraw zalewowych oraz olszyn i torfowisk. 8 gatunków roślin występujących na „Bagnach Średzkich” uznaje się za ginące i zagrożone w Wielkopolsce mowa tu o: mikołajek płaskolistny Eryngium planum, sit żabi Juncus ranarius, turzyca dwustronna Carex disticha, świbka morska Triglochin maritimum, oraz 2 zagrożone w skali kraju: przetacznik wodny Veronica catenata i objęty ochroną ścisłą storczyk kukawka Orchis militaris. Natomiast kruszyna pospolita i porzeczka czarna występujące na terenie „Bagien Średzkich objęte są ochroną częściową.

 

maskawa maskawa

Krwawnica pospolita i ols w Żabikowie. (Maciej Szajda)

 

Pozostała dolina Średzkiej Strugi nie różni się mocno od opisanego szczegółowo fragmentu. Natomiast w okolicach Koszut zlokalizowano zbiorowisko pierwiosnka lekarskiego Primula veris. Niewykluczone, że na podmokłych łąkach oraz w rzadszych szuwarach w pozostałej części bagien znajdują się stanowiska wielu rzadkich gatunków roślin.

 

Fauna:

 

Najlepiej poznaną grupą zwierząt są ptaki. Na terenie doliny Średzkiej Strugi do tej pory naliczono ok. 160 gatunków ptaków, z czego ok. 100 to lęgowe lub prawdopodobnie lęgowe. Szczególna koncentracja przypada na czas wiosennych i jesiennych przelotów. Szczególnie wiosną, gdy na łąkach przylegających do rzeki pojawia się woda, bagna te stają się miejscem odpoczynku na trasie przelotów dla setek, a nawet tysięcy ptaków z rodziny blaszkodziobych, a także siewkowców. Spośród ptasich rzadkości zaobserwowano na tym terenie takie gatunki jak: czapla biała, ogorzałka, sokół wędrowny, kobuz, płatkonóg szydłodzioby, siewnica, bekasik, czy pliszka cytrynowa.

 

 

smródka

 

Para cyraneczek na rozlewisku. (Tomasz Książkiewicz)

 

Spośród gatunków lęgowych na uwagę zasługują z pewnością cztery lęgowe w Polsce gatunki perkozów, czapla siwa, bąk, bączek, łabędzie nieme, gęgawa w liczbie ok. 20 par, płaskonos, cyranka, czernica, błotniak stawowy, krogulec, czajka, rycyk, krwawodziób, sieweczka rzeczna, kszyk, mewa śmieszka, rybitwa czarna oraz pospolitsze wróblaki, takie jak: remiz, trzciniak, trzcinniczek, rokitniczka, potrzos, pliszka żółta, skowronek, brzęczka, świerszczak oraz zdecydowanie rzadsze podróżniczki i wąsatki.

 

średzka struga średzka struga

Czajka i gęgawa z młodym. (Tomasz Książkiewicz, Eliza Kończal)

 

Wszystkie ptaki gniazdujące na terenie Średzkiej Strugi są w Polsce objęte ochroną gatunkową. Niestety ze względu na zbyt małą koncentrację gatunków z powyższego załącznika i niewielkiej powierzchni „Bagien Średzkich”, obszar ten nie może być wpisany do sieci „Natura 2000”.

 

Zwierzęta należące do pozostałych rodzin są juz słabiej poznane, jednak na uwagę na pewno zasługują: chroniony tygrzyk paskowany, do niedawna objęty ochroną paź królowej, kumak nizinny, ropucha zielona, ropucha szara, jaszczurka zwinka, zaskroniec, rzęsorek rzeczek, łasica, gronostaj, kuna domowa, lis, zając, sarna, dzik, borsuk. Jednak aby poznać dokładny skład gatunkowy pozostałych zwierząt zamieszkujących dolinę Średzkiej Strugi potrzebne są dalsze badania i obserwacje.

 

struga średzka struga średzka

Wodnik i czapla siwa (Eliza Kończal, Tomasz Książkiewicz)

 

O unikalność i wartościowości tego obszaru decyduje nie tylko skład gatunkowy fauny i flory, ale również znaczenie doliny dla lokalnej bioróżnorodności i otaczającego krajobrazu. Priorytetową funkcją Średzkiej Strugi okazuje się być jej ogromna cecha estetyczna dla monotonnego krajobrazu pól uprawnych. Nic tak nie ożywia okolicy jak niewielka dolina rzeczna z rozległym pasem szuwarów oraz malowniczymi rozlewiskami, które szczególnie w okresie jesiennym tętnią życiem. Oczywiście w krajobrazie rolniczym można spotkać wiele ciekawych i rzadkich gatunków roślin i zwierząt, bardzo charakterystycznych szczególnie dla otwartych przestrzeni, jednak ekosystemy wodne są prawdziwymi perełkami o nieprzeciętnie wysokiej bioróżnorodności. Jako dodatkowy atut wymienić należy pełnienie przez Średzką Strugę istotnego korytarza ekologicznego, co związane jest z liniowym charakterem rzeki. Istotną rolą jest także funkcja pierzowiska i zimowiska dla łabędzi niemych, gęsi, kaczek i łysek, które znajdują wśród trzcinowisk bezpieczne miejsce w szczególnie niebezpiecznym okresie nielotności, natomiast w okresie zimowym ciek wodny dostarcza im odpowiedniej ilości pokarm aby przetrzymać niekorzystne warunki klimatyczne.

 

struga średzka

(Tomasz Książkiewicz)